Skip to main content

Phát huy giá trị di tích lịch sử Đền Thác Thần xã Đồng Tâm

Đền Thác Thần nằm trên địa bàn thôn Liên Cơ, xã Đồng Tâm huyện Yên Thế, được khởi dựng từ thế kỷ XVI dưới triều đại nhà Lê – Mạc. Ngôi Đền thờ hai cô con gái của một tướng có tài, trung quân, tiết nghĩa Đàm Thận Huy – đó là Đàm Dung Hoa và Đàm Quế Hoa. Trong một trận chiến với giặc không cân sức, Đàm Thận Huy đã tuẫn tiết tại chân núi Cóc ở xã Tam Hiệp (ngày nay), để tưởng nhớ công ơn của ngài, nhân dân địa phương đã dựng lên ngôi Đền thờ tướng quân Đàm Thận Huy và phu nhân, đó là ngôi Đền Quan lớn tại thôn Đền Quan xã Tam Hiệp. Sau khi cuộc dấy binh bị đập tắt, hai cô Đàm Dung Hoa và Đàm Quế Hoa đã chống trả quân giặc quyết liệt, bị dồn đánh đến bến sông Diễn (xã Tam Tiến), với ý chí và tinh thần quật khởi quyết không rơi vào tay giặc, 2 cô đã gieo mình xuống sông tự vẫn; ba ngày sau xác hai cô trôi dạt về bến Thác Thần, được người dân đưa xác hai cô lên gò đất có hình mui rùa cạnh bến sông rồi về làng gọi người đến để mai táng, thế nhưng khi dân làng ra đến nơi thì ở đó đã hình thành 2 ngôi nấm. Cho rằng linh hồn hai cô đã linh ứng với điềm lành cùng kết tụ nơi đây nên dân làng cùng nhau lập đền thờ 2 cô vào ngôi chính điện để thờ phụng tri ân công đức của 2 cô.
Đền Thác Thần có địa thế trọng yếu, trên bến dưới thuyền, phong thủy hữu tình; thời kỳ khởi nghĩa Yên Thế 1884 – 1913, Hoàng Hoa Thám đã chọn nơi này để lập đồn binh chống thực dân Pháp xâm lược, gọi là “Đồn Thác Thần”, và đây là một trong số 7 đồn bốt của căn cứ Khám Nghè do nghĩa quân Hoàng Hoa Thám xây dựng để chống thực dân Pháp. Với ý nghĩa lịch sử đó, ngày 29/12/2010 Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Giang đã có Quyết định công nhận khu di tích Đền Thác Thần là di tích lịch sử văn hóa. Đây cũng là di tích nằm trong quần thể hệ thống di tích có liên quan đến cuộc Khởi nghĩa Yên Thế đã được Thủ tướng Chính Phủ ra Quyết định là di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2012. 
Bà Nguyễn Thị Hợi – thủ nhang Đền Thác Thần từ năm 2008 đến nay cho biết: Vào các ngày lễ, tết, mùng 1, ngày rằm, Đền Thác Thần đều thu hút đông đảo du khách từ các địa phương trong huyện, trong tỉnh và nhiều du khách từ các tỉnh như Hà Nội, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Hải Dương, Hải Phòng cũng về đây thắp hương và vãn cảnh. Chị Ngô Thị Huyền – Thôn Hồi, xã Phồn Xương chia sẻ: Đầu xuân năm nào chị cũng đi lễ ở đây để cầu cho người thân, gia đình sức khỏe, bình an, và đặc biệt là vào Đền chị thấy tâm hồn thanh thản, quên hết ưu lo thường ngày.
Để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của nhân dân, xét hồ sơ đề nghị cấp phép tổ chức Lễ hội năm 2019 của UBND xã Đồng Tâm, UBND huyện đã cho phép UBND xã Đồng Tâm tổ chức Lễ hội Đền Thác Thần năm 2019, thời gian tổ chức 2 ngày, ngày 03 – 04/3/2019 (Tức ngày 27 – 28 tháng giêng âm lịch). Đây là Lễ hội được xã Đồng Tâm tổ chức lần đầu tiên; trước hết là để tỏ lòng tưởng nhớ tới công lao của hai cô Đàm Dung Hoa và Đàm Quế Hoa đã có lòng trung quân, tiết nghĩa với triều đình nhà Lê và các tướng lĩnh, nghĩa quân Đề Thám trong cuộc khởi nghĩa của nông dân Yên Thế chống thực dân Pháp; Thông qua Lễ hội nhằm phát huy truyền thống đoàn kết, tinh thần yêu nước, độc lập tự cường, khơi dậy lòng tự hào dân tộc, tinh thần thượng võ của nhân dân, góp phần phát triển các giá trị và nét đẹp của các di sản văn hóa mà ông cha ta để lại… Ông Hoàng Minh Đôn – Người cao tuổi thôn Liên Cơ, xã Đồng Tâm phấn khởi nói: Năm nay xã Đồng Tâm mở lễ hội Đền Thác Thần chúng tôi rất phấn khởi, bởi đây sẽ là dịp giáo dục truyền thống lịch sử cho các thế hệ, nhất là thế hệ trẻ. 
Đền Thác Thần nằm trên một diện tích rộng hơn 4.000m2, từ năm 2011 ngôi Đền đã được tôn tạo, tu bổ với tổng giá trị gần 500 triệu đồng. Để chuẩn bị cho Lễ hội Đền Thác Thần lần thứ nhất,  năm 2018 cấp ủy, chính quyền xã Đồng Tâm đã tập trung nguồn lực từ vốn ngân sách và xã hội hóa đầu tư 1 tỷ đồng nâng cấp trên 3000m2 diện tích giai đoạn 1 gồm các hạng mục như: Kè đá, đổ đất mở rộng khuôn viên, xây tường bao, sân khấu, xây dựng hệ thống điện thắp sáng, khu vực sân lễ hội. Giai đoạn 2 được thực hiện từ năm 2019 – 2020 với các hạng mục như: Tiếp tục mở rộng khuôn viên, xây dựng các công trình phụ trợ, khu đón tiếp khách, hệ thống các biển chỉ dẫn, mở rộng hệ thống đường giao thông từ 3m lên 5m đến 7m.v.v.. 
Đền Thác Thần cùng nằm trong quần thể di tích thờ Đàm Thận Huy, Phu nhân và hai cô con gái là Đàm Dung Hoa và Đàm Quế Hoa, đó là di tích đền Quan Lớn, đền Cầu Khoai, đền Diễn và đền Thác Thần. Trong đó di tích Đền Cầu Khoai đã được công nhận là di tích Quốc gia đặc biệt “Những địa điểm khởi nghĩa Yên Thế” được tổ chức lễ hội hàng năm vào ngày 23 tháng giêng âm lịch, bởi vậy việc tổ chức Lễ hội Đền Thác thần được tổ chức vào ngày 27 – 28 tháng giêng âm lịch là phù hợp, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ các giá trị văn hóa tinh thần của nhân dân và du khách thập phương. 
Để tổ chức lễ hội thành công, xã Đồng Tâm đã có sự chuẩn bị chu đáo như sớm thành lập Ban tổ chức lễ hội, xây dựng kế hoạch, triển khai các nội dung và phân công nhiệm vụ cho từng thành viên, từng tiểu ban phục vụ lễ hội. Đ/c Nguyễn Văn Thành – PCT UBND xã Đồng Tâm, Trưởng BTC Lễ hội Đền Thác Thần cho biết: Lễ hội Đền Thác Thần được tổ chức hai phần: Phần Lễ có lễ dâng hương; phần Hội được tổ chức với nhiều nội dung phong phú hấp dẫn như: Tổ chức Hội trại và hoạt động Hội trại từ sáng ngày 03/3 với 7/7 thôn tham gia, trong đó có nội dung thi trại đẹp, thi mâm ngũ quả, các trò chơi dân gian; buổi tối 03/3 tổ chức chương trình giao lưu văn nghệ giữa các thôn và trường học. Hoạt động thể thao tại lễ hội được tổ chức giải bóng chuyền hơi nam nữ, thi kéo co, thi đấu cờ tướng…
Lễ hội Đền Thác Thần không chỉ là hoạt động văn hóa tâm linh mà còn là nơi gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc Việt Nam thông qua những hoạt động mang đậm tính nhân văn và dân tộc./.
Như Hoa