Skip to main content

Chuẩn bị đưa hài cốt nhà yêu nước Kỳ Đồng-Nguyễn Văn Cẩm về nước

Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Bộ Ngoại giao báo cáo Ban Bí thư xin chủ trương về việc tiếp nhận hài cốt cụ Kỳ Đồng Nguyễn Văn Cẩm về nước an táng tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. Đây là việc làm nhằm tôn vinh công lao của Kỳ Đồng Nguyễn Văn Cẩm.
Kỳ Đồng tên thật là Nguyễn Văn Cẩm, sinh năm 1875 ở huyện Diên Hà, phủ Tiên Hưng (nay là xã Văn Cẩm, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình). Ông xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo. Ngay từ thời niên thiếu, Kỳ Đồng đã nức danh về tài đối đáp thông minh, ứng khẩu và làm thơ chữ Hán một cách trôi chảy, do đó vua Tự Đức đã chỉ dụ cho các quan đầu tỉnh phải chu cấp tiền của, vải vóc nuôi nấng Kỳ Đồng (tức cậu bé lạ kỳ).
Tiếng tăm và huyền thoại về Kỳ Đồng ngày một vang xa, khắp nơi trong nước nườm nượp kéo về Ngọc Đình tôn xưng cậu bé như bậc "chân nhân cứu thế", họ tìm về quy phục và sẵn sàng liều chết vì ông. Do đó, nhà nước bảo hộ đã lặng lẽ đối phó bằng cách bắt cậu bé đi "du học" xa xứ để chặn đứng một phong trào "bạo loạn chống Chính phủ" mà chúng đã dự đoán trước.
Quá trình du học ở Angieri (thuộc Pháp), được tiếp xúc với nền văn minh dân chủ nước Pháp, với các nhân sĩ tiến bộ và đặc biệt là qua các cuộc đàm luận với ông vua yêu nước Hàm Nghi đang sống lưu đày ở đó, Kỳ Đồng - Nguyễn Văn Cẩm đã âm thầm chuẩn bị và vạch hướng hoạt động đúng đắn cho mình khi trở về nước.
Sau gần 10 năm du học nước ngoài, Kỳ Đồng trở về nước nhưng không nhận làm công cho Pháp mà xin đi lập đồn điền khai hoang ở Yên Thế (Bắc Giang). Kỳ Đồng lập ra một khu đồn điền lớn thuộc xã Đồng Kỳ và Hồng Kỳ ngày nay. Đồn điền đó được lấy tên là “Thất diệu đồn điền”, tức là khu đồn điền ấy được bố trí tựa như 7 ngôi sao sáng của chòm sao Bắc Đẩu. Thất diệu đồn điền gồm bảy khu (hay bảy trại): trại nhất, trại nhì trại ba, trại tư, trại năm, trại sáu và khu Động Thiên Thai. Bảy trại này xắp xếp dọc 2 bên đường từ Đồng Kỳ đi Đồng Vương. Từ đây tới Phồn Xương-đại bản doanh của Đề Thám chừng 4 km.
Đồn điền của Kỳ Đồng mở ra phát triển rất tốt, rất phong doanh, vì thế người dân ở dưới xuôi kéo lên rất đông. Bố Hạ, chợ Suối Cấy người ra, người vào tấp nập. Quân Pháp đóng đồn ở Bố Hạ thường xuyên phải để mắt tới sự kiện này. Các tài liệu của Pháp cho biết: Kỳ Đồng mở đồn điền không phải là mục đích chính, mà mục đích chính là tìm cách bắt liên lạc với Hoàng Hoa Thám để giúp đỡ Hoàng Hoa Thám và nghĩa quân Yên Thế chống Pháp. Do đó, ông đã bí mật xây dựng bố trí căn cứ ở các đồn điền thành một căn cứ liên hoàn, kín đáo mà khu chợ Suối Cấy là trung tâm. Nhìn bề ngoài các khu ấy như làng xóm bình thường, nhưng bên trong đều bố trí hầm hào, người canh gác, nơi tập dượt rất cẩn thận.
 Trong thời gian xây dựng đồn điền, Kỳ Đồng đã bắt liên lạc với Hoàng Hoa Thám-thủ lĩnh phong trào khởi nghĩa nông dân Yên Thế, giúp Hoàng Hoa Thám và nghĩa quân về người, tiền của và cả tinh thần. Sự xuất hiện của Kỳ Đồng và căn cứ chợ Kỳ đã góp phần củng cố lực lượng của nghĩa quân, động viên cổ vũ ý chí chống Pháp của nhân dân các tỉnh đồng bằng và trung du Bắc Kỳ thời bấy giờ. 
Từ sau cuộc xuất bôn của vua Hàm Nghi cho đến phong trào Cần Vương của các sỹ phu yêu nước thất thế thì sự chuẩn bị và tài tập hợp lực lượng, tổ chức ém quân dưới hình thức "khai hoang lập ấp" của Kỳ Đồng quả là mưu trí và khéo léo.
Năm 1897, Kỳ Đồng đã bị bắt và đầu năm 1898 bị đày ra một quần đảo thuộc Pháp. Tháng 7/1929, Kỳ Đồng qua đời khi tròn 54 tuổi. Hiện nay, gia đình của nhà nước yêu nước Kỳ Đồng-Nguyễn Văn Cẩm bày tỏ nguyện vọng muốn đưa hài cốt cụ về nước theo tâm nguyện trước khi cụ mất. Ông Nguyễn Văn Lưu, cháu ngoại cụ Kỳ Đồng và là Thủ nhang chùa Kỳ Đồng (xã Hồng Kỳ) bày tỏ: “Trước thông tin Trung ương và địa phương chuẩn bị đưa hài cốt cụ Kỳ Đồng về an táng tại địa phương, gia đình, dòng họ chúng tôi rất vui và xúc động. Bởi vì, chúng tôi sẽ có điều kiện thờ cúng, chăm sóc phần mộ của cụ thường xuyên và chu đáo hơn”.
Ghi nhận công lao to lớn của Kỳ Đồng-Nguyễn Văn Cẩm, nhân dân huyện Yên Thế đã lập đền thờ. Năm 2012, đền thờ Kỳ Đồng (tức động Thiên Thai) ở thôn Trại Nhất, xã Hồng Kỳ (Yên Thế) được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt. Đây là một trong 23 điểm di tích thuộc hệ thống Di tích lịch sử “Những địa điểm Khởi nghĩa Yên Thế”. 
Ông Đỗ Văn Triệu, Phó Chủ tịch UBND xã Hồng Kỳ (Yên Thế) cho biết: “Vào ngày 23, 24 tháng 2 âm lịch hằng năm, tại khu di tích động Thiên Thai, nhân dân và cán bộ xã Hồng Kỳ lại long trọng tổ chức lễ hội Kỳ Đồng để tưởng nhớ đến công lao của cụ Nguyễn Văn Cẩm. Ngoài nghi lễ dâng hương của các đoàn đại biểu, nhân dân và du khách thập phương, xã còn tổ chức nhiều hoạt động hội sôi nổi, vui tươi, ý nghĩa như: biểu diễn văn nghệ, thi cắm trại đẹp, bịt mắt đập niêu, kéo co, cờ tướng…, thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia và cổ vũ. Ngoài ra, xã cũng thường xuyên đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền cho nhân dân về những công lao, đóng góp của cụ đối với quê hương, đất nước; quan tâm chăm sóc khu di tích quốc gia đặc biệt động Thiên Thai. Khi có chủ trương đưa hài cốt cụ Kỳ Đồng về nước, thực hiện sự chỉ đạo của cấp trên, địa phương cũng đã tiến hành nhiều công việc, đặc biệt là lựa chọn địa điểm an táng hài cốt của cụ”.
Được biết, đầu tháng 6/2018, đoàn công tác của Bộ Ngoại giao Việt Nam đã sang viếng mộ, thăm gia đình danh nhân Kỳ Đồng tại Pháp. Sau chuyến thăm, ngày 14/6/2018, Đoàn công tác của Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao) do đồng chí Vũ Hồng Nam, Thứ trưởng Bộ ngoại giao, Chủ nhiệm Ủy ban về người Việt Nam tại nước ngoài làm trưởng đoàn đã có chuyến thăm và khảo sát tại khu di tích lịch sử Động Thiên Thai (nơi thờ Kỳ Đồng Nguyễn Văn Cẩm) tại thôn Trại Nhất xã Hồng Kỳ. Tại nơi linh thiêng này, Thứ trưởng Bộ ngoại giao Vũ Hồng Nam đã trao bức ảnh chân dung Kỳ Đồng cho lãnh đạo Huyện ủy, UBND huyện Yên Thế và đặt trang trọng trên bàn thờ Kỳ Đồng tại Đền thờ. Đây là bức ảnh vô cùng quý giá được Thứ trưởng tiếp nhận từ gia đình cụ Kỳ Đồng tại đảo Tahiti (nơi cụ bị thực dân Pháp đưa đi đầy và sống đến cuối đời).
Kỳ Đồng là nhân vật lịch sử có nhiều đóng góp to lớn trong phong trào yêu nước, đấu tranh giải phóng dân tộc, đặc biệt trong giai đoạn Hoàng Hoa Thám lãnh đạo cuộc khởi nghĩa nông dân Yên Thế. Do vậy, chủ trương đưa hài cốt của cụ Kỳ Đồng về nước thể hiện lòng biết ơn, sự ghi nhớ, tri ân của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đối với những công lao to lớn của cụ, một danh nhân yêu nước tài hoa./.
 
Văn Thư