Skip to main content

Quần thể di tích lịch sử khởi nghĩa Yên Thế bức tranh sống động về lòng yêu nước của nhân dân Yên Thế

Đứng dưới tượng đài uy nghi của vị anh hùng áo vải Hoàng Hoa Thám  tại khu di  tích lịch sử Cuộc khởi nghĩa Yên Thế, mỗi người dân Yên Thế hay du khách thăm quan đều cảm nhận được âm vang và hào khí đấu tranh bất diệt của Cuộc khởi nghĩa Yên Thế  ngày nào.  Qua 127 năm, Yên Thế đang từng bước thay da, đổi thịt trên các mặt kinh tế, văn hoá - xã hội… nhưng di tích lịch sử của Cuộc khởi nghĩa Yên Thế vẫn còn đó như bản anh hùng ca bất diệt về lòng yêu nước.

Quần thể khu di tích lịch sử văn hoá Cuộc khởi nghĩa Yên Thế nằm ở trung tâm thị trấn Cầu Gồ, trung tâm huyện Yên Thế. Ngay khi đặt trên lên địa bàn của thị trấn Cầu Gồ, mỗi chúng ta như cảm nhận rõ những âm vang và lời thề một lòng đánh pháp của đội quân “Hùm thiên Yên Thế”, bởi các con phố dẫn tới khu di tích đều được nhân dân Yên Thế đặt tên vị thủ lĩnh anh hùng và nhiều tướng tài của nghĩa quân Yên Thế, đó là: Phố Hoàng Hoa Thám, phố Bà Ba (bà Ba Cẩn, vợ ba Đề Thám), phố Cả Trọng, Cả Dinh (các con của Hoàng Hoa Thám), phố Đề Nắm (một vị tướng nghĩa quân).

Trong quần thể khu di tích lịch sử của Cuộc khởi nghĩa, nổi bật ở trung tâm là tượng đài Hoàng Hoa Thám đứng uy nghi ngay trước nhà trưng bày (Toàn bộ tượng đài cao hơn 10m, gồm có phần tượng chân dung vị thủ lĩnh và bệ tượng), phía trước tượng đài là đền Thề, nơi nghĩa quân Yên Thế tổ chức rước sách, tế lễ và cắt máu ăn thề làm lễ xuất quân đánh Pháp. Trong các nghi lễ Hoàng Hoa Thám cùng nghĩa quân tổ chức ở đền Thề thường gồm các nghi lễ chính, đó là: Lễ cầu may (Hoàng Hoa Thám tổ chức thăm viếng các thân nhân tử sĩ của nghĩa quân); Lễ cầu siêu (Hoàng Hoa Thám mời tăng ni đến làm lễ cho các tử sĩ); lễ tế cờ (thể hiện quyết tâm đánh giặc pháp của nghĩa quân). Phía sau đền Thề là Nhà trưng bày những hình ảnh hiện vật tiêu biểu của Cuộc khởi nghĩa Yên Thế như súng kíp, mã tấu... cùng các đồ dùng sinh hoạt như mâm đồng, bình lọ, ấm, chén uống nước… của nghĩa quân. Các hiện vật đã phần nào mô tả cuộc sống, chiến đấu đầy những khó khăn, gian truân của nghĩa quân anh hùng một lòng nặng tình nước non theo vị Thủ lĩnh áo vải đánh giặc. Bên cạnh  hình ảnh và các hiện vật của Cuộc khởi nghĩa tại nhà trưng bày còn ghi câu nói nổi tiếng của Hoàng Hoa Thám: "Chúng tôi gắn bó với phong tục của đất nước chúng tôi. Chúng tôi không bao giờ từ bỏ phong tục ấy dù có phải hy sinh cả tính mạng",
Đối diện với đền Thề là Đồn Phồn Xương, Đồn được Hoàng Hoa Thám cùng nghĩa quân xây dựng năm 1892, trấn giữ con đường độc đạo đi vào căn cứ nghĩa quân. Trước đồn là một hồ nước. Tại đây, qua cách thức bố trí xây dựng đồn có thể thấy rõ tư duy quân sự nhạy bén của Hoàng Thám cùng nghĩa binh trong chiến đấu chống giặc pháp. Đồn rộng khoảng hơn một mẫu gồm luỹ trong và luỹ ngoài. Vòng luỹ ngoài đắp sát lũng đồi và chạy quanh chân đồi, đỉnh đồi, chỗ dày 0,80m, cao 4 m. Vòng luỹ trong bao quanh lấy khu vực đồi theo hình chữ nhật, tường phía đông dài 71 m, phía bắc dài 85 cm, chân dày 2m, cao 3m. Phía trong luỹ có ba cấp để bắn ở ba tư thế khác nhau: Đứng, quỳ, nằm. Phía trong có ụ chắn trổ lỗ châu mai và trạm gác. Đồn có 3 cổng, cổng chính hướng đông, cổng phụ hướng nam, hướng bắc đều thông với rừng rậm xung quanh. Bên cạnh Đồn Phồn Xương còn có các đồn Hồ Chuối (cách khoảng 1.000 m), Am Đông, Trại Cọ, Cả Can… Từ Đồn Phồn Xương với địa thế trên cao có thể bao quát tầm nhìn khu vực rộng lớn nhiều chiến luỹ thông nhau  tạo ra thế liên hoàn để đánh giặc và ứng cứu khi giặc tấn công. Đây cũng là trung tâm chỉ đạo đường lối chiến lược, chiến đấu của Nghĩa quân,
Với hệ thống đồn luỹ được bố trí kiên cố, đây là nơi vị thủ lĩnh áo vải đã từng làm khốn đốn giặc pháp. Tham quan Đồn Phồn Xương cho ta những cảm nhận sống động về tinh thần yêu nước, quyết tâm chiến đấu của nghĩa quân Yên Thế. Khởi nghĩa Yên Thế kéo dài từ năm 1884 đến 1913 thì bị giặc pháp đàn áp rồi thất bại. Tuy nhiên, đây là Cuộc khởi nghĩa kéo dài nhất trong lịch sử chống pháp diễn ra cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, là biểu tượng thiêng liêng về lòng yêu nước tinh thần quật khởi của nhân dân Yên Thế cũng như dân tộc Việt Nam trong lịch sử  kháng chiến chống thực dân Pháp.
 Để tưởng nhớ những cống hiến và hy sinh xương máu của vị thủ lĩnh tài ba và nghĩa quân cho nền độc lập của dân tộc, năm 1984, nhân dịp kỷ niệm 100 năm Cuộc khởi nghĩa Yên Thế, được sự cho phép của Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Hà Bắc, lễ hội Yên Thế đã được Đảng bộ chính quyền và nhân dân huyện Yên Thế tổ chức. Từ đó đến nay, Lễ hội đều được tổ chức trong  các ngày 15,16,17/3 với 2 phần phần lễ và phần hội, phần lễ được tổ chức vào sáng 16/3 gồm lễ dâng hương tưởng niệm các nghĩa sĩ hy sinh trong Cuộc khởi nghĩa Yên Thế, lễ tế cờ, phóng ngư, phóng điểu, thăm Nhà trưng bày truyền thống tại Khu di tích lịch sử ...  Phần hội diễn ra với nhiều hoạt động văn hoá, thể thao truyền thống kết hợp với hiện đại như: thi mặc trang phục dân tộc đẹp, cắm trại, đốt lửa trại truyền thống, thi văn nghệ giữa các đội văn nghệ quần chúng, cưỡi ngựa bắn nỏ, chọi gà, cờ tướng, cờ người, đẩy gậy, võ dân tộc, bóng bàn, bịt mắt đập niêu...
Hoà vào dòng chảy lịch sử chung của dân tộc Khởi nghĩa Yên Thế thể hiện khát vọng hoà bình của nhân dân dân các dân tộc huyện Yên Thế cùng nhân dân cả nước đứng lên đập tan mọi áp bức bóc lột, diễn biến của Cuộc khởi nghĩa đã trở thành  bài học giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc vô cùng sâu sắc, góp phần động viên các tầng lớp nhân dân trong huyện tham gia đóng góp tích cực vào công cuộc đổi mới đất nước do Đảng và Nhà nước đề ra./.

                                                        Phạm Ngọc Cương